Η δασοπροστασία δεν αρχίζει όταν εμφανιστεί ο καπνός

Κάθε καλοκαίρι, όταν μια δασική πυρκαγιά βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται στα εναέρια μέσα, στα πυροσβεστικά οχήματα και στην ταχύτητα της επέμβασης. Η αποτελεσματική καταστολή είναι απολύτως απαραίτητη. Ωστόσο, αποτελεί μόνο ένα μέρος της δασοπροστασίας.

Η πραγματική προετοιμασία πρέπει να έχει αρχίσει πολλούς μήνες πριν εμφανιστεί ο πρώτος καπνός.

Η σύγχρονη αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών βασίζεται σε έναν ολοκληρωμένο κύκλο: πρόληψη, ετοιμότητα, καταστολή και αποκατάσταση. Αυτή είναι και η κατεύθυνση που προωθούν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO).

Η πυρκαγιά δεν είναι μόνο ένα καλοκαιρινό συμβάν

Η εξέλιξη μιας δασικής πυρκαγιάς επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: τις καιρικές συνθήκες, την τοπογραφία, το είδος και την κατάσταση της βλάστησης, τη συσσώρευση καύσιμης ύλης, την ανθρώπινη δραστηριότητα και τη δυνατότητα έγκαιρης πρόσβασης των δυνάμεων επέμβασης.

Επομένως, η διαχείριση του κινδύνου δεν μπορεί να αρχίζει λίγες εβδομάδες πριν από την αντιπυρική περίοδο. Χρειάζεται συνεχής γνώση της κατάστασης του δάσους και προγραμματισμός με συγκεκριμένες προτεραιότητες.

Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επισημαίνει ότι, εκτός από τη μείωση των αιτιών έναρξης των πυρκαγιών, είναι αναγκαία και η διαχείριση του τοπίου στις ευάλωτες περιοχές, ώστε να περιορίζεται η συσσώρευση και η συνέχεια καύσιμης ύλης υψηλού κινδύνου.

Τι σημαίνει ουσιαστική πρόληψη

Η πρόληψη δεν είναι μία μεμονωμένη εργασία. Είναι ένα σύνολο οργανωμένων και επιστημονικά τεκμηριωμένων παρεμβάσεων, όπως:

• η σύνταξη και συστηματική επικαιροποίηση σχεδίων διαχείρισης,
• η χαρτογράφηση των περιοχών υψηλού κινδύνου,
• η επιλεκτική διαχείριση της καύσιμης ύλης,
• η συντήρηση του δασικού οδικού δικτύου,
• ο έλεγχος της προσβασιμότητας των πυροσβεστικών οχημάτων,
• η συντήρηση υδροληψιών και άλλων κρίσιμων υποδομών,
• η επιτήρηση και η έγκαιρη ανίχνευση,
• η ενημέρωση κατοίκων, επαγγελματιών και επισκεπτών,
• η εκπαίδευση και η συνεργασία των εμπλεκόμενων υπηρεσιών.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν οι ζώνες όπου το δάσος και η φυσική βλάστηση συναντούν κατοικίες, επιχειρήσεις και υποδομές. Εκεί, μια πυρκαγιά μπορεί πολύ γρήγορα να μετατραπεί από περιβαλλοντικό περιστατικό σε άμεση απειλή για την ανθρώπινη ζωή και την περιουσία.

Διαχείριση δεν σημαίνει αποψίλωση

Στη δημόσια συζήτηση χρησιμοποιείται συχνά η λέξη «καθαρισμός». Ο όρος, όμως, μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες ή ακόμη και επιβλαβείς πρακτικές.

Το δάσος δεν είναι ένας χώρος που πρέπει να απογυμνωθεί από κάθε θάμνο, κλαδί ή νεκρό ξύλο. Η χαμηλή βλάστηση και το νεκρό οργανικό υλικό συμμετέχουν στη λειτουργία του οικοσυστήματος, προσφέρουν καταφύγιο σε οργανισμούς, συμβάλλουν στον κύκλο των θρεπτικών στοιχείων και προστατεύουν το έδαφος.

Η σωστή παρέμβαση είναι επιλεκτική και στοχευμένη. Πρέπει να σχεδιάζεται με βάση το είδος της βλάστησης, την κλίση του εδάφους, την οικολογική αξία της περιοχής, την αναμενόμενη συμπεριφορά της φωτιάς και την εγγύτητα σε οικισμούς ή κρίσιμες εγκαταστάσεις.

Μια αδιάκριτη επέμβαση μπορεί να υποβαθμίσει το οικοσύστημα χωρίς να προσφέρει την αναμενόμενη προστασία. Αντίθετα, η επιστημονική δασική διαχείριση επιδιώκει τη μείωση του κινδύνου, διατηρώντας παράλληλα τη δομή και τη λειτουργία του δάσους.

Η πρόληψη χρειάζεται συνέχεια

Η δασοπροστασία πρέπει να ακολουθεί έναν ετήσιο κύκλο εργασιών.

Το φθινόπωρο είναι η περίοδος αξιολόγησης των συμβάντων και εντοπισμού των αδυναμιών. Τον χειμώνα μπορούν να προγραμματίζονται και να εκτελούνται πολλές διαχειριστικές εργασίες. Την άνοιξη πρέπει να ολοκληρώνονται οι έλεγχοι υποδομών, η προετοιμασία του προσωπικού και η επικαιροποίηση των σχεδίων. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού απαιτούνται επιτήρηση, ετοιμότητα και άμεση κινητοποίηση.

Μετά από μια πυρκαγιά, η εργασία δεν τελειώνει με την κατάσβεση. Ακολουθούν η εκτίμηση των επιπτώσεων, η προστασία του εδάφους από τη διάβρωση, η παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης και, όπου τεκμηριώνεται επιστημονικά, ο σχεδιασμός παρεμβάσεων αποκατάστασης.

Από την εποχική αντίδραση στη διαρκή δασοπροστασία

Κανένα σύστημα δεν μπορεί να εξαλείψει πλήρως τον κίνδυνο των δασικών πυρκαγιών. Μπορεί, όμως, να μειώσει την πιθανότητα εκδήλωσής τους, να περιορίσει την έντασή τους και να βελτιώσει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα της επέμβασης.

Αυτό απαιτεί σταθερή χρηματοδότηση, επιστημονικό σχεδιασμό, επαρκές προσωπικό, συνεργασία μεταξύ υπηρεσιών και αξιοποίηση της γνώσης των ανθρώπων που εργάζονται καθημερινά στο πεδίο.

Η προστασία των δασών δεν είναι υπόθεση μόνο της αντιπυρικής περιόδου. Είναι μια διαρκής δημόσια ευθύνη, που αρχίζει πολύ πριν από την πρώτη φλόγα και συνεχίζεται πολύ μετά την κατάσβεσή της.

Πηγές

Ευρωπαϊκή Επιτροπή — Ολοκληρωμένη προσέγγιση διαχείρισης του κινδύνου δασικών πυρκαγιών.

Joint Research Centre — European Forest Fire Information System και διαχείριση ευάλωτων τοπίων.

FAO — Integrated Fire Management Voluntary Guidelines: Principles and Strategic Actions.